Basın Arşivlerin'de 27 Mayıs 1960 Darbesi

Cumhuriyet tarihinde kimisine göre ihtilal kimisine göre demokrasiye yapılan darbe olarak bilinen 27 mayıs 1960 darbesini o dönemin gazete manşetlerini derledik.

1. ''Meclis Feshedildi.''

''Meclis Feshedildi.''
Milliyet, 28 Mayıs 1960

Cumhuriyet tarihinde 27 Mayıs İhtilali'' olarak söz edilen bu darbe 28 Mayıs 1960 günü Milliyet gazetesinin  birinci sayfasına resimde gördüğünüz biçimde yansıyor.

Manşet:''Meclis Feshedildi.''

Bunu izleyen satırlar da şöyle bir göz atarak ,habere geçelim; ''Yeni Anayasa hazyırlanana kadar siyasi faliyet durdu'' 

''Hapisteki gazeteciler,subaylar ve talebeler tahliye olunuyor.Kapatılan gazeteler açıldı.''

''Üniversite ve yüksek okullar açılıyor.''Haberin ilk bölümleri şöyle:

''Bütün Türkiye'de idareyi eline alan Silahlı Kuvvetler tarafından teşkil edilen ''Milli Birlik Komites'i'' fesh ettiğini açıklamıştır.

''Örfi idarece çıkarılan tebliğler de iptal edilmiş ve yeni Anayasa'nın hazırlanması için Rektör Sıddık Sami Onar'ın başkanlığın da profesörlerdenden müteşekkil bir ilim heyeti kurulmuştur.

''Milli Birlik Komitesi başkanı ve SilahlıKuvvetler Başkumandanı Orgeneral Cemal Gürsel ,saat 16'da radyoda Türk milletine hitap ederek 'gayenin süratle temiz ve dürüst bir demokratik nizam kurmak ve devletin idaresinimilletin iradesine terketmek'olduğunu söylemiştir.

''Silahlı Kuvvetler Milli Birlik Komitesi sözcüsü,dün Ankara'da yaptığı basın toplantısında,harekat sırasında bir teğmenin şehit düştüğünü ,halktanda iki kişinin yaralandığı açıklanmıştır.

''Celal Bayar,Refik Koraltan ,Ankara 'da bulunan sabık hükümet erkanı ,silahlı Kuvvetler'in tebliğlerinden sonra muhafa altına alınmıştır.Adnan Menderes ve Hasan Polatkan ise Kütahya yolunda yakalanarak askeri bir uçakla Ankara'ya görürülmüştür.

''Partilerin siyasi mahiyette toplantı yapmaları  da yasaklanmıştır.''

Milliyet, 28 Mayıs 1960

2. ''Sakıt İktidar Adalet Huzurunda ''

''Sakıt İktidar Adalet Huzurunda ''
Yeni Sabah, 15 Ekim 1960

Yasada davalar başlıyor. Gazete 27 Mayıs sanıklarının Yasada yargılanmaya başlamalarına ''sakıt iktidar adalet huzurunda'' manşetiyle veriyor.

Manşetin altında birinci sayfanın üst yarısını boydan boya kaplayan ve dönemin başbakanıyla, başkanlarına yüksek adalet Divan’ı önünde gösteren bir resim var.

Altında şunları okuyoruz. ilk duruşmada anayasayı ihlal kararı nağmesi okundu. Söz alan Menderes ''konuşmaya takatım zaafa uğradı'' dedi

 Haberle ilgili öteki başlıklar şöyle; salonda 399 sakıt yer almıştı.Bayar ve Menderes düşünceli diğer sakıtlar heyecanlıydı. İki sakıt mebus bayıldı.

''Koraltan defterinden okunan pasaj: Bayar'da  ruh kalmamış. Gazetenin muhabiri İrfan Türksever yassıada dan n haberi şöyle veriyor :

''14 Mayıs 1050 ’den  27 Mayıs 1960’a kadar on sene 13 gün devam eden bir iktidarın muhasebesini yapacak olan büyük yargılama bu sabah saat 9:30’dan itibaren Yassıada da başladı.

Salonda 399 sakat yer aldı dört kişilik yer boş kalmıştı saat 9:59’da bir ses itildi lütfen ayağa kalkan hakimler geliyor. Başta yüksek adalet Divan’ı başkanı Salim Başol olmak üzere Üyeler Ferruh Adalı ,Salman Sörük, Abdullah Öner uzatıyoruz .

Cahit Özden ,Rıza Tunç ,Hasan Gürsel ,Nahit Saçlıoğlu yerlerini aldılar.Yüksek adalet Divan’ı Başsavcısı Altay Ömer Egesel ve Başsavcıya yardımcıları da sağ tarafta kendilerine ayrılan yerlere aldılar.Yoklamada iki tane sanığın hasta olduğu iki sanığın yurtdışına bulunduğu anlaşıldı saat 11:40’ta kararnamenin okunması başlandı yeni sabah gazetenin arka yüzünde Yasada davalarına ayırmış. Bu sayfada tarihi duruşma başladı diye manşeti ve sanıkları duruşma salonunda gösteren resimler görüyoruz.Ayrıca anayasayı ihlal kararnamesinin okunması 3,5 saat sürdü ve bugün Celal Bayarla. N.Öktem köpek davasına devam ediliyor başlıkları altında verilmiş haberler var.

3. ''Gürsel, Tasfiye Sebebini Açıkladı''

''Gürsel, Tasfiye Sebebini Açıkladı''
Yeni Sabah 14 Kasım 1960

On dörtlerin milli birlik Komitesi‘nden affı Gazete bu olayı ''Gürsel, tasfiye sebebini açıkladı'' manşetiyle veriyor.

Öteki başlıklar sırasıyla şöyle devlet başkanı çalışamaz hale gelmiştik. Müzakereler muharebe kazanmak şekline girmişti. Vatandaşta endişe başlamıştı dedi.Gürsel emekliye sevk edilen 14 MBK üyesinin isteseler başka vazife verileceğini söyledi.Seçim 1961’den önce yapılacak kurucu meclis 23’ü ile yeni komiteye beraber tam bir meclis fonksiyonunu haiz olan olarak kanun yapacak.

Gazete affedilen on dörtlerin tek tek resmini de veriyor.On dörtleri oluşturan Alparslan Türkeş, Şefik Soyuzüce,Münir Köseoğlu,Orhan Erkanla ,Orhan Kabibay ,Mustafa Kaplan Fazıl Akkoyunlu ,Muzaffer Kuran, Dündar Taşar, Rıfat Baykal Muzaffer Özdağ, İrfan Solmazer, Ahmet Er bildiği gibi sonradan yurtdışında görev alacaklardır

4. Kurucu meclis açılıyor

Kurucu meclis açılıyor
Milliyet Gazetesi ,7 Ocak 1961

Kurucu meclis açılıyor.

Kurucu meclis 6 Ocak 1961 günü toplanmış ve 224 günlük aradan sonra Türkiye yeniden parlementer düzene kavuşmuştu.

Bu haberi Milliyet gazetesi kurucu meclis açıldı,manşetiyle veriyordu.

Alt başlıkta İsa gürsel en kısa zamanda seçime gitmenin memleket için hayırlı neticeler vereceğini bildirdi. ''Temsilci Üyeler dün and içtiler sözleri'' yer alıyordu.

Ankara’dan verilen haber şöyleydi kurucu ve meclis ilk toplantısı 15 işten 15:25’e kadar 25 dakika sürmüştü.

Kurucu meclisin toplantısı bittikten sonra en yaşlı Üyenin başkanlığında Temsilciler Meclisi toplanmıştır.Gazete aynı sayfada doktorlar izin vermediği için MBK Üyesi fahri Özdilek telefondan okunan devlet ve hükümet başkanı Cemal Gürsel’in açılış konuşmasına yer veriyordu.

Konuşma şöyleydi '' memleketin bir an evvel seçime hazır hale getirilmesinin her bakımdan faydalı olduğu kanaatindeyim,kurucu meclisin çalışmaları en ciddi mevzularda bile başka düşünenlerin nasıl müsamaha ve anlayış içinde çalışabileceklerini güzel örnekler verecek ve ikinci cumhuriyetin siyasi faaliyetine ışık tutacaktır''

5. Evet Diyenler Çoğunlukta

Evet Diyenler Çoğunlukta
Yeni İstanbul,10 Temmuz 1961

İlk anayasa referandumu 27 Mayıs 19 60'da ülkeyi özellikle bir kardeş kavgasından kurtarmak için Ordu’nun yönetime el koymasından sonra Milli Birlik Komitesinin demokratik döneme bir an önce geçme yolundaki çabaları sürüyordu. Bir kurucu meclis oluşturulmuş yanı sıra Prof Sıddık Sami Onar yeni bir anayasa hazırlamakla görevlendirilmişti .

9 Temmuz 1961, Prof. Onar başkanlığındaki kurul tarafından hazırlanan işte bu anayasanın halkoyuna sunulduüu  gündür.

Türkiye Siyasal tarihinde ilk kez uygulanan böyle bir referandumun sonucu, sonraki tarihi taşıyan yeni İstanbul gazetesine bakalım nasıl yansımış .

manşeti birlikte okuyoruz

''Evet diyenler çoğunlukta ''

Ankara’dan verilen haberde başkentin tarihi günlerinden birini yaşadı sabahın çok erken saatlerinden itibaren halkın ilk kez yapılan referanduma katılmak için sokaklara döküldü. Bildiriliyor. Sayfada kamuoyuyla ilgili resimler eğer alıyor. Başta dönemin cumhurbaşkanı Cemal Gürsel olmak üzere milli güvenlik Komitesi üyeleri‘nden bazılarıla partiler liderlerinden İnönü, Bölükbaşı ve  Ali Can'ı oylarını kullanırken gösteren resimler.

6.

Hürriyet,16 Eylül 1961

Yasada kararlarının tefhimi .Yassıada da kurulan yüksek adalet Divan’ı 11’e ay süren yargılamadan sonra başta dönemin cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakanı Adnan Menderes olmak üzere 15 kişiyi idama 31 kişi müebbet hapse, 418 kişi de çeşitli suçlardan iki yıl dört ay 15 yıl arasında ağır hapse mahkum etmişti.

Hürriyet gazetesi kararın açıklanmasından bir gün sonraki Yasada haber ilk sayfasında sürmanşet olarak veriyordu.

 üç kişi idam ediliyor.1-Adnan Menderes ,2-Fatih Rüştü Zorlu 3-Polatkan. ikinci başlıkta milli birlik Komitesinin 15’i idamdan on ikisini müebbet hapse çevirdiği belirtiliyordu.

Haberde sanıklardan 123 kişinin beraat ettiği beş kişi hakkında davanın düştüğü bildiriliyor ve şöyle deniliyor.

Böylece sabık iktidar mensubu ve yakını 592 kişinin Yasadadaki davalarından dolayı kararlara yüzlerine karşı teslim edildi.

Gazete aynı sayfada uyku hap içerek intihara kalkışan Menderes’i yatağı nda gösteren altı sütün bir fotoğrafta yayınlamışta .

Resmin altında yine altı sütun üzerinden şu başlık görünüyordu.

Adnan Menderes hasta olduğu için duruşma salonuna getirilemedi bunun altında alt başlıklardan bir de şöyleydi.

İdam kararlarından dördü oybirliğiyle 11’de ekseriyetiyle alındı.Yine birinci sayfada bağımsız olarak verilen diğer bir haberde 5yıla mahkum olan Gaziantep mebuusu ihsan Dai‘nin ‚‘Türk milleti sağ olsun diye bağırdı‘‘ bildiriyordu.

Hürriyet o günkü birinci sayfasından haklarında idam kararı verilen 15 kişinin fotoğraflarında yer alıyordu

7. 27 Mayısın Canlı Şahidi Merhum Osman Dede