Berlin’de 3. Uluslararası Uygur Forumu başladı: “Tanımadan hesap verebilirliğe geçiş” çağrısı
Dünya Uygur Kurultayı (WUC) ve Uygur Demokrasi ve İnsan Hakları Merkezi (UZDM) tarafından Berlin’de düzenlenen 3. Uluslararası Uygur Forumu’nda, Çin’in Uygurlara yönelik politikaları ve uluslararası toplumun sorumlulukları masaya yatırılıyor.
Mustafa Ekşi
BERLİN – Dünya Uygur Kurultayı (WUC) ile Uygur Demokrasi ve İnsan Hakları Merkezi’nin (UZDM) ortaklaşa düzenlediği 3. Uluslararası Uygur Forumu (IUF), 11-13 Haziran 2026 tarihleri arasında Berlin’de gerçekleştiriliyor. Alman Federal Meclisi’ndeki Uygur Dostluk Grubu’nun desteğiyle düzenlenen forumun bu yılki teması “Kampların Üzerinden On Yıl Geçti: Tanımadan Hesap Verebilirliğe – Sırada Ne Var?” olarak belirlendi.
Forum, Çin’in 2016 yılında başlattığı kitlesel gözaltı ve toplama kampı uygulamalarının onuncu yılına denk geliyor. Organizasyon komitesi, geçen on yılda baskı politikalarının sona ermek yerine daha da kurumsallaştığını, teknolojik gözetim sistemleriyle güçlendirildiğini ve uluslararası alanda giderek normalleştirildiğini savunuyor.
Uluslararası toplumun tepkileri değerlendirilecek
Üç gün sürecek etkinlikte Uygurlara yönelik insan hakları ihlalleri, zorla çalıştırma programları, dini özgürlüklerin kısıtlanması, kültürel ve dilsel asimilasyon politikaları, ailelerin parçalanması ve sınır ötesi baskılar gibi konular ele alınacak.
Forum kapsamında panel oturumları, yuvarlak masa toplantıları, uzman sunumları ve yan etkinlikler düzenlenecek. Katılımcılar, mevcut uluslararası girişimlerin etkinliğini değerlendirirken geleceğe yönelik ortak stratejiler geliştirmeyi hedefliyor.
11 parlamento soykırım veya insanlığa karşı suç olarak tanıdı
Forum organizatörlerinin verdiği bilgilere göre, 2026 yılı itibarıyla ABD, Birleşik Krallık, Fransa, Kanada, Belçika, Hollanda, Çekya, İrlanda, Litvanya, Tayvan ve Avrupa Parlamentosu olmak üzere 11 parlamento, Uygurlara yönelik uygulamaları soykırım ve/veya insanlığa karşı suç olarak tanıdı.
ABD yönetimi de resmi olarak “soykırım” değerlendirmesinde bulunurken, Japon parlamentosunun her iki kanadı da Uygur meselesine ilişkin kararlar kabul etti. Avrupa Parlamentosu ise Ekim 2024’te kabul ettiği acil karar tasarısıyla Uygurlara yönelik baskıları kınayarak tutukluların serbest bırakılmasını talep etti.
Birleşmiş Milletler’den dikkat çeken rapor
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin Ağustos 2022’de yayımladığı raporda, Uygurlara yönelik uygulamaların insanlığa karşı suç teşkil edebileceği değerlendirmesi yapılmıştı. Aralık 2021’de çalışmalarını tamamlayan bağımsız Uygur Mahkemesi de bölgede soykırım ve insanlığa karşı suç işlendiği sonucuna ulaşmıştı.
Uluslararası insan hakları kuruluşları da benzer çağrılar yapmaya devam ederken, forum katılımcıları mevcut tanıma kararlarının somut yaptırımlara ve hesap verebilirlik mekanizmalarına dönüştürülmesi gerektiğini vurguluyor.
150’den fazla katılımcı bekleniyor
Berlin’deki foruma yaklaşık 150 kişinin katılması bekleniyor. Katılımcılar arasında parlamenterler, siyasetçiler, hukukçular, akademisyenler, gazeteciler, insan hakları savunucuları, Uygur toplum temsilcileri ve tanıklar yer alıyor.
Forumun sonunda, zorla çalıştırmaya karşı tedarik zinciri denetimleri, diaspora topluluklarının korunması, aile birleşimi süreçlerinin kolaylaştırılması, Uygur dilinin ve kültürel mirasının korunması ile uluslararası hukuk mekanizmalarının etkin kullanımı konularında ortak tavsiyelerin açıklanması öngörülüyor.
