Rutte: “5% ciddi para; ancak güvende kalmak için gereken bu”

Rutte’den Ankara mesajı: “Zirve tamamen uygulama hakkında olacak”

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi’nin yalnızca yeni taahhütlerin dile getirileceği bir toplantı olmayacağını, alınan kararların somut uygulama planlarına dönüştürüleceği bir zirve olacağını vurguladı.

Rutte’nin en dikkat çeken açıklaması, “Ankara Zirvesi tamamen uygulama hakkında olacak” sözleri oldu. Bu ifadeyle NATO Genel Sekreteri, 2025 Lahey Zirvesi’nde kabul edilen GSYH’nin 5%’inin savunma ve güvenlik bağlantılı harcamalara ayrılması hedefinin Ankara’da somut yol haritalarına bağlanacağını belirtti.

Rutte ayrıca, savunma bütçelerindeki artışın kâğıt üzerinde kalmaması gerektiğine dikkat çekerek, “Parayı muharebeye hazır kabiliyetlere, hem de hızlı şekilde dönüştürmeliyiz” mesajını verdi. Bu yaklaşım, NATO’nun önümüzdeki dönemde yalnızca harcama oranlarına değil; mühimmat üretimi, hava savunması, askeri hazırlık, siber güvenlik, savunma sanayii kapasitesi ve hızlı konuşlandırılabilir kuvvetlere odaklanacağını gösteriyor.

Ankara Zirvesi bu yönüyle, NATO’nun 5% hedefinde “sözden uygulamaya geçiş” aşaması olarak değerlendiriliyor. Rutte’ye göre asıl caydırıcılık, verilen taahhütlerden çok bu taahhütlerin sahada gerçek askeri kapasiteye dönüştürülmesiyle sağlanacak.

NATO, müttefik ülkelerin savunma harcamalarına ilişkin ortak tanımını ve 2035 yılına kadar ulaşılması hedeflenen 5% savunma yatırımı taahhüdünü güncelledi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin “5% ciddi para, ciddi harcama; ancak güvende kalmak için ihtiyacımız olan budur” sözleri, ittifakın yeni güvenlik dönemindeki mali yük paylaşımını da özetliyor.

NATO’nun 10 Nisan 2026’da güncellediği bilgi notuna göre, ittifak ülkeleri savunma harcamalarını yalnızca ulusal bütçe kalemleri üzerinden değil, NATO’nun ortak tanımı çerçevesinde bildiriyor. Bu tanım, 1950’li yılların başından bu yana müttefik ülkeler tarafından kabul edilen ortak ölçütlere dayanıyor.

Buna göre savunma harcaması; bir müttefik ülkenin merkezi hükümeti tarafından kendi silahlı kuvvetlerinin, diğer müttefiklerin veya NATO’nun ortak ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla yapılan ödemeleri kapsıyor. Bölgesel, yerel ve belediye düzeyindeki harcamalar ise bu tanıma dahil edilmiyor.

5% taahhüdü: 3,5% savunma, 1,5% güvenlik bağlantılı yatırım

2025 yılında Lahey’de düzenlenen NATO Zirvesi’nde müttefikler, 2035 yılına kadar Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’nın yıllık 5%’ini savunma ve güvenlik bağlantılı harcamalara ayırma taahhüdünde bulundu.

Bu hedef iki ana başlıktan oluşuyor:

Birincisi, GSYH’nin en az 3,5%’inin NATO’nun kabul ettiği savunma harcaması tanımı kapsamında çekirdek savunma ihtiyaçlarına ayrılması. Bu kalem; personel, askeri teçhizat, mühimmat, hava savunma sistemleri, kara-deniz-hava kuvvetleri, siber ve uzay komutanlıkları gibi doğrudan askeri kapasiteyi kapsıyor.

İkinci başlık ise GSYH’nin 1,5%’ine kadar olan bölümünün savunma ve güvenlik bağlantılı yatırımlara ayrılması. Bu kapsamda kritik altyapının korunması, siber ağların savunulması, sivil hazırlık, toplumsal dayanıklılık, inovasyon ve savunma sanayi kapasitesinin güçlendirilmesi öne çıkıyor.

Rutte: “Tehditlere karşı ciddi bir taahhüt”

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Lahey Zirvesi sonrasında yaptığı açıklamada, 5% hedefini “güvenliğe yönelik ciddi tehditlere karşı ciddi bir taahhüt” olarak nitelendirdi.

Rutte, daha sonra Bükreş’te NATO Sanayi Forumu’nda yaptığı konuşmada ise hedefin mali boyutuna dikkat çekerek, “5% ve hepimiz bunun ciddi para, ciddi harcama olduğunu biliyoruz; ancak güvende kalmak için ihtiyacımız olan budur” ifadelerini kullandı.

NATO yönetimine göre bu yeni yatırım planı, ittifakın caydırıcılık ve savunma kapasitesinde “kuantum sıçraması” hedefliyor. Planın aynı zamanda savunma sanayii üretimini artırması, mühimmat ve yüksek teknoloji sistemlerinde kapasiteyi büyütmesi ve müttefik ülkeler arasında askeri hazırlığı güçlendirmesi bekleniyor.

Hangi harcamalar NATO savunma harcaması sayılıyor?

NATO’nun tanımına göre savunma harcamaları yalnızca Savunma Bakanlığı bütçesinden yapılan ödemelerle sınırlı değil. Kara, deniz ve hava kuvvetlerinin yanı sıra özel kuvvetler, lojistik komutanlıkları, sağlık hizmetleri, siber ve uzay komutanlıkları da bu kapsama giriyor.

Bazı ülkelerde İçişleri Bakanlığına bağlı birlikler, sahil güvenlik, jandarma veya ulusal polis unsurları da belirli şartlarda savunma harcaması kapsamına alınabiliyor. Ancak bunun için söz konusu yapıların askeri taktiklerle eğitilmiş, askeri kuvvet gibi donatılmış, askeri komuta altında görev yapabilecek ve ülke dışında askeri operasyonlara destek verebilecek nitelikte olması gerekiyor.

Emekli asker ve askeri kurumlarda görev yapmış sivil personelin doğrudan devlet tarafından ödenen emeklilik giderleri de NATO tanımına dahil ediliyor. Savaş stokları, askeri ekipman ve mühimmat depolama giderleri, savunma bütçesinden karşılanan operasyonlar, misyonlar, barışı koruma ve insani operasyon giderleri de savunma harcaması olarak kabul ediliyor.

Ar-Ge ve askeri yardım da kapsamda

NATO tanımına göre araştırma-geliştirme harcamaları da savunma harcaması içinde yer alıyor. Üretime dönüşmeyen projeler için yapılan Ar-Ge harcamaları da bu kapsama dahil ediliyor.

Bir NATO üyesinin başka bir müttefike yaptığı askeri veya mali yardım, alıcı ülkenin değil, yardım yapan ülkenin savunma harcaması olarak kaydediliyor. NATO tarafından yönetilen uygun fonlara yapılan katkılar da belirli şartlarda bildirilebiliyor.

Buna karşılık savaş zararları ödemeleri ve sivil savunma harcamaları NATO savunma harcaması tanımının dışında tutuluyor.

2014’te 2% hedefi vardı, 2025’te tüm müttefikler bu eşiği geçti

NATO’nun savunma harcamaları konusunda önceki temel hedefi, 2014 Galler Zirvesi’nde kabul edilen GSYH’nin 2%’si düzeyindeki savunma harcaması taahhüdüydü. Bu karar, Rusya’nın Kırım’ı yasa dışı ilhakı ve Orta Doğu’daki istikrarsızlıklar sonrasında alınmıştı.

NATO verilerine göre 2014’te yalnızca üç müttefik ülke 2% hedefini karşılarken, 2025’te tüm müttefikler bu hedefe ulaştı veya aştı. Avrupa’daki NATO müttefikleri ve Kanada’nın savunma harcamaları 2024’e kıyasla 2025’te 20% arttı.

Son on yılda Avrupa müttefikleri ve Kanada’nın toplam savunma yatırımı, birleşik GSYH’nin 2014’teki 1,4% seviyesinden 2025’te 2,3% seviyesine yükseldi. Bu ülkelerin 2025 yılında savunmaya ayırdığı toplam tutarın, 2021 fiyatlarıyla 574 milyar doların üzerine çıktığı bildirildi.

Büyük teçhizat harcamaları için 20% ölçütü

NATO’nun 2014 Galler Savunma Yatırımı Taahhüdü kapsamında müttefikler, savunma harcamalarının en az 20%’sini büyük teçhizat alımlarına ve bu alımlarla bağlantılı Ar-Ge faaliyetlerine ayırmayı da kabul etmişti.

İttifaka göre bu oran, orduların modernizasyon hızı açısından kritik bir gösterge olarak görülüyor. Büyük teçhizat yatırımlarının yetersiz kalması halinde silah sistemlerinin eskimesi, müttefikler arasında kabiliyet farklarının büyümesi ve savunma sanayi altyapısının zayıflaması riski artıyor.

Savunma harcamalarında ortak para birimi dolar

NATO, üye ülkelerin savunma harcamalarını karşılaştırmak için ortak para birimi olarak ABD dolarını kullanıyor. Her ülke için kullanılan döviz kuru ise Uluslararası Para Fonu’nun yıllık ortalama kur verilerine dayanıyor.

NATO, 1949’dan bugüne kadar müttefik ülkelerin savunma harcamalarına ilişkin mali, personel ve ekonomik verileri düzenli olarak yayımlıyor. 1963’ten bu yana hazırlanan bu raporlar, ülkelerin savunma çabasını ortak bir tanım üzerinden karşılaştırmak için temel kaynak kabul ediliyor.

Değerlendirme: NATO’da güvenlik maliyeti yeniden tanımlanıyor

NATO’nun 5% taahhüdü, ittifakın Soğuk Savaş sonrası dönemdeki en büyük mali ve stratejik dönüşümlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Yeni hedef, yalnızca daha fazla askerî harcama anlamına gelmiyor; aynı zamanda siber güvenlikten kritik altyapıya, savunma sanayiinden toplumsal dayanıklılığa kadar genişleyen bir güvenlik mimarisine işaret ediyor.

Ancak bu hedef, üye ülkeler açısından ciddi bütçe tartışmalarını da beraberinde getirecek. Sosyal harcamalar, kamu borçları, ekonomik büyüme ve savunma sanayii kapasitesi, önümüzdeki yıllarda NATO ülkelerinin iç siyasetinde daha fazla gündem olacak.

Rutte’nin sözleri bu nedenle yalnızca bir savunma bütçesi açıklaması değil; NATO’nun yeni dönemde güvenliği daha pahalı, daha kapsamlı ve daha kolektif bir sorumluluk olarak gördüğünün ifadesi niteliğinde.

Kaynak: NATO, “Defence expenditures and NATO’s 5% commitment”, güncelleme: 10 Nisan 2026; NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin Lahey Zirvesi ve Bükreş NATO Sanayi Forumu konuşmaları.