Berolina: Berlin’in unutulan simgesi
Alexanderplatz’tan neden kayboldu? Bugün Alexanderplatz denildiğinde akla Televizyon Kulesi ve Dünya Saati geliyor. Ancak bir zamanlar meydanın tam ortasında Berlin’i simgeleyen dev bir kadın heykeli yükseliyordu: Berolina. Berlinlilerin “Bärenlina” diye sevgiyle andığı heykel, savaş yıllarında ortadan kaldırıldı ve bir daha geri dönmedi. Buna rağmen Berolina, bugün hâlâ Berlin’in kayıp sembollerinden biri olarak anılıyor.
Medya.Berlin
Berlin’in kadın yüzü: Berolina
Berolina, Berlin kentinin kadın figürü olarak tasvir edilen alegorik simgesidir. Almanya için Germania ne anlam taşıyorsa, Berolina da Berlin için aynı anlamı taşıyordu. Kentin gücünü, özgüvenini ve modernleşmesini temsil eden bu figür, 19. yüzyıl sonlarında Berlin’in yükselen dünya şehri kimliğinin bir sembolü haline geldi.
Heykelin hikâyesi 1889 yılında İtalya Kralı I. Umberto’nun Berlin ziyareti sırasında başladı. Heykeltıraş Emil Hundrieser tarafından tasarlanan alçıdan yapılmış geçici Berolina figürü, Potsdamer Platz’a yerleştirildi. Berlin halkının büyük ilgisi üzerine eserin kalıcı hale getirilmesine karar verildi.
Alexanderplatz’ın kalbindeydi
Bakırdan üretilen kalıcı Berolina heykeli 17 Aralık 1895 tarihinde Alexanderplatz’da törenle açıldı. Yaklaşık 7,5 metre yüksekliğindeki heykel, kırmızı İsveç granitinden yapılmış 6,25 metrelik bir kaidenin üzerine yerleştirildi. Toplam ağırlığı ise yaklaşık 5 tondu.
Başında meşe yapraklarından oluşan taç bulunan Berolina, sağ elinde Berlin armasını taşıyor, sol eliyle ise şehri selamlıyor görünüyordu. Dönemin kartpostallarında ve fotoğraflarında Alexanderplatz’ın merkezinde yükselen bu figür, Berlin’in en tanınan sembollerinden biri haline geldi.
Ünlü Alman yazar Alfred Döblin da 1929 tarihli “Berlin Alexanderplatz” romanında Berolina’ya yer verdi. Heykel, yalnızca bir sanat eseri değil, Berlin kent yaşamının ayrılmaz bir parçasıydı.
U-Bahn inşaatı nedeniyle kaldırıldı
1927 yılında Alexanderplatz’daki metro (U-Bahn) çalışmalarının başlamasıyla heykel geçici olarak kaldırıldı. Berlin yönetimi heykeli yeniden yerine koymak istemedi. Gerekçe, Berolina’nın eski imparatorluk dönemini hatırlatmasıydı. Ancak Berlinliler ve basın yoğun tepki gösterdi. Bunun üzerine heykel 1933 yılında yeniden Alexanderplatz’a yerleştirildi.
Savaş için eritildi
II. Dünya Savaşı sırasında Nazi yönetimi birçok metal anıtı silah sanayisinde kullanılmak üzere toplattı. Berolina da bu uygulamanın kurbanı oldu. Heykel 26 Ağustos 1942 tarihinde Alexanderplatz’dan söküldü. Daha sonra savaş sanayisinde kullanılmak üzere eritildiği değerlendiriliyor. Bugün heykelin orijinali mevcut değil.
Heykelin granit kaidesi ise 1958 yılında tamamen kaldırıldı. Böylece Alexanderplatz’ın yaklaşık yarım yüzyıl boyunca simgesi olan Berolina kent manzarasından silinmiş oldu.
Berolinahaus ismi ondan kaldı
Alexanderplatz’da bugün hâlâ ayakta bulunan Berolinahaus adlı tarihi yapı, adını Berolina heykelinden alıyor. Mimar Peter Behrens tarafından tasarlanan bina, heykelin yakınında bulunduğu için bu isimle anılmaya başladı.
Geri dönmesi için girişimler sürüyor
2000 yılında kurulan “Berolina’nın Yeniden İnşası ve Korunması Derneği” (Wiedererstellung und Pflege der Berolina e.V.), heykelin yeniden Alexanderplatz’a kazandırılması için çalışmalar yürütüyor. Ancak bugüne kadar yeniden yapım projesi hayata geçirilemedi.
Bugün Berlin’i simgeleyen ayı figürü dünya çapında daha çok bilinse de, bir dönem Berlin’in gerçek yüzü Berolina olarak görülüyordu. Kent tarihçilerine göre Berolina’nın yeniden Alexanderplatz’a dönmesi, Berlin’in kayıp tarihî hafızasının yeniden görünür hale gelmesi anlamına gelecek.
