Bir Yaprak Gibi Savrulan Prens: Eduard von Anhalt’ın Sarsıcı Yaşam Öyküsü
Nazi zulmünden Sovyet toplama kamplarına, kıtalararası sürgünlerden bölünmüş bir ülkenin kimlik sancılarına uzanan bir hayat… Bin yıllık Askania Hanedanı’nın temsilcisi Prens Eduard von Anhalt, şatafatlı saraylardan Berlin’deki mütevazı evine uzanan fırtınalı öyküsünü ve yaşadığı derin travmaları anlattı.
Avrupa’nın en köklü aristokrat ailelerinden Askania Hanedanı, yüzyıllar boyunca bugünkü Saksonya ve Saksonya-Anhalt eyaletlerinin kaderine yön verdi. Hanedanın tarihteki izi öylesine derindir ki, Prens Eduard’ın atalarından Albrecht der Bär 12. yüzyılda Brandenburg Markgraflığı’nı kurarak bugünkü Almanya’nın başkenti Berlin’in temellerinin atılmasında kilit rol oynadı. Ancak bugün Berlin’de mütevazı bir evde yaşamını sürdüren Prens Eduard von Anhalt’ın hikâyesi, atalarının kurduğu bu görkemli başkentteki bir sarayda değil; 20. yüzyılın en karanlık diktatörlüklerinin yarattığı enkazın ortasında şekillendi.
"Büyük Acılar Çektim, Bir Yaprak Gibi Savruldum"
Geçtiğimiz günlerde bir araya geldiğimiz Prens, yaşamına damga vuran tarihi kırılmaları anlatırken sözlerine derin bir iç çekişle başlıyor. Çocukluğunun ve gençliğinin, tarihin en acımasız çarkları arasında ezildiğini vurgulayan Prens, yaşadıklarını şu sözlerle dile getiriyor:
"Ben gerçekten çok acılar yaşadım. Yaşadığımız toprakları terk etmek zorunda kaldık. Bu bizim için tarifi imkânsız, çok büyük bir travmaydı. Bir gecede bütün yaşantımız altüst oldu ve ailem savruldu bir yaprak gibi."
Nasyonal Sosyalizm ve İki Rejimin Kıskacındaki Baba
Prens’in ruhunda kapanmayan en derin yara ise babası Prens Joachim Ernst von Anhalt’ın trajik sonu. II. Dünya Savaşı yıllarında Nasyonal Sosyalizm’in Almanya’da yarattığı karanlık iklimden ailece nasiplerini aldıklarını belirten Prens, babasının Nazi rejimine boyun eğmediği için tutuklanarak Dachau toplama kampına gönderildiğini hatırlatıyor. Nasyonal Sosyalizmin topluma ve tarihe bıraktığı ağır izlere dikkat çekerek şu ifadeleri kullanıyor:
"Nasyonal sosyalizmin ülkemizde yarattığı, tarihimizde yarattığı o acılara tanıklık ettim. O karanlığın izleri sadece yıkılan duvarlarda değil, insanların hafızasında ve ailelerin kaderinde derin izler bıraktı."
Savaşın bitimiyle özgürlüğe kavuşmayı bekleyen aile için kâbus, Saksonya-Anhalt’ın Sovyetler Birliği tarafından işgal edilmesiyle daha da büyüdü. Hem Alman kimliği hem de köklü bir hanedana mensup olması nedeniyle Sovyet gizli servisinin hedefi haline gelen baba Joachim Ernst, bu kez de Buchenwald’daki Sovyet özel kampına hapsedildi. Nazi kampından sağ çıkmayı başaran baba, Sovyet esaretindeki ağır koşullara dayanamayarak hayatını kaybetti. O günleri hatırlarken sesi titreyen Prens, "Babam önce Naziler tarafından toplama kampına, sonradan Sovyet kamplarına alındı ve Sovyet kampında çok acı bir şekilde yaşamını yitirdi. Ben de o yaşta öksüz kaldım" diyerek acısını paylaşıyor.
Bölünmüş Almanya, Kimlik Trajedisi ve Kıtalararası Sürgün
Nasyonal Sosyalizmin Almanya’da yarattığı yıkımın ardından ülkenin ikiye bölünmesi, Prens için hem coğrafi hem de ruhsal bir kimlik trajedisine dönüştü. Doğduğu topraklar Demir Perde’nin ardında kalırken, ailesi dünyanın dört bir yanına dağıldı.
Öksüz kaldıktan sonra önce Batı Almanya’ya ve Batı Avrupa’ya geçen Prens, ardından okyanusu aşarak Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti; yıllar sonra yeniden Almanya’ya döndü. Bu çalkantılı yolculukta tarihin büyük dönüşümlerini bizzat gözlemlediğini şu sözlerle vurguluyor:
"Ben gerçekten çok acılar yaşadım. Ailem savruldu bir yaprak gibi ve Almanya’nın değişimine, dünyanın değişimine tanıklık ettim. Sınırlar yıkıldı, rejimler değişti, hayatlar başka yönlere aktı; ama yaşanan o kırılmaların ağırlığı hiç hafiflemedi."
Hayata tutunmak için farklı alanlarda çalışan Prens, gazetecilik yaptı ve RTL başta olmak üzere Alman televizyonlarında moderatörlük ve kraliyet yorumculuğu üstlenerek ekranların en renkli, en tanınan yüzlerinden biri haline geldi.
Yitirilen Mülkler ve Berlin’deki Mütevazı Hayat
1989’da Berlin Duvarı’nın yıkılması ve Almanya’nın yeniden birleşmesi, bölünmüşlük travmasını yaşayan pek çok Alman gibi Prens’te de ata topraklarına kavuşma umudunu yeşertti. Ancak Sovyet işgali döneminde el konulan mülklerin iadesine izin vermeyen yasalar nedeniyle Askania Hanedanı, Saksonya-Anhalt’taki eski saraylarını ve arazilerini geri alamadı.
Bugün atalarının kuruluşunda rol oynadığı Berlin’de, son derece mütevazı bir evdeyaşamını sürdüren Prens, unvanların ve mülklerin ötesinde, ailesinin manevi mirasını yaşatmaya odaklanmış durumda. Aile üyeleri her yıl bir kez, Saksonya-Anhalt’ın Harz bölgesindeki tarihi Ballenstedt Şatosu’nda bir araya gelerek geçmişle bağlarını tazeliyor.
Nasyonal Sosyalizm’den Sovyet sürgününe, bölünmüş bir ülkenin kimlik sancılarından televizyon stüdyolarına uzanan hayatıyla Prens, yalnızca bin yıllık bir hanedanın temsilcisi değil; 20. yüzyıl Avrupa tarihinin bütün acılarını ve direncini şahsında taşıyan canlı bir tanık olarak öne çıkıyor.
Sanatçı Kaan Doğançay'ın Berlin'in kurucusu ve Alman tarihinde önemli bir yere sahip olan Askania hanedanının temsilcisi Albert der Bär anısına yaptığı çalışmayı Şenay Şenocak ve Egemen Cantürk Prens Eduard von Anhalt'a sundu.