Halk Partisinden Arayış Partisine: SPD’nin Berlin’de Seçmen Kaybının Anatomisi

Almanya’nın en eski siyasi geleneğini temsil eden Sosyal Demokrat Parti, bir dönem işçi sınıfının, sendikaların ve sosyal devlet düşüncesinin tartışmasız siyasi adresiydi. Bugün ise SPD, tarihsel tabanını büyük ölçüde kaybetmiş, farklı toplumsal kesimler arasında yeni bir siyasi kimlik arayan parti görünümünde.

Partinin kökleri Ferdinand Lassalle’ın 1863’te kurduğu Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein’a uzanıyor. Günümüzdeki SPD’nin örgütsel gelişimi ise 1875’teki birleşme ve 1890’da “Sozialdemokratische Partei Deutschlands” adının kabul edilmesiyle şekillendi.

Willy Brandt’ın başbakanlığı döneminde SPD, 1972 federal seçimlerinde yüzde 45,8 oy alarak kendi tarihinin en yüksek sonucuna ulaştı. Helmut Schmidt döneminde de yüzde 40’ın üzerindeki gücünü korudu. Ancak sonraki yarım yüzyılda parti, geçici toparlanmalar dışında sürekli bir gerileme yaşadı.

İlgili Arşiv Haber
Yanlış Teşhisin Bedeli: FDP Berlin’in Söylem Krizi ve Seçmen Kaybının Anatomisi

Yüzde 45,8’den yüzde 16,4’e

SPD’nin federal seçimlerdeki seyri, partinin yaşadığı yapısal dönüşümü açık biçimde ortaya koyuyor:

• 1969: yüzde 42,7
• 1972: yüzde 45,8
• 1980: yüzde 42,9
• 1990: yüzde 33,5
• 1998: yüzde 40,9
• 2005: yüzde 34,2
• 2009: yüzde 23,0
• 2017: yüzde 20,5
• 2021: yüzde 25,7
• 2025: yüzde 16,4

Federal Seçim Kurulu’nun kesin sonuçlarına göre SPD, 23 Şubat 2025 seçimlerinde ikinci oyların yüzde 16,4’ünü alabildi. Bu, Federal Almanya tarihinde partinin Bundestag seçimlerindeki en düşük sonucu oldu. Federal Seçim Kurulu⁠

Gerileme düz bir çizgide ilerlemedi. Gerhard Schröder’in 1998’deki “Neue Mitte” stratejisi ve Olaf Scholz’un 2021’deki seçim başarısı geçici yükselişler sağladı. Ancak genel eğilim, geleneksel seçmen tabanının daralması yönünde oldu.

Berlin’de yüzde 30 bandından yüzde 18,4’e

Benzer bir aşınma Berlin’de de yaşandı. SPD, 1990’da yüzde 30,4, 2001’de yüzde 29,7, 2006’da yüzde 30,8 oy almıştı. Bu oran 2016’da yüzde 21,6’ya, 2021’de yüzde 21,4’e geriledi.

Anayasa Mahkemesi kararıyla yenilenen 12 Şubat 2023 Berlin seçiminde SPD’nin ikinci oy oranı yüzde 18,4 oldu. Parti, Yeşillerin yalnızca 53 oy önünde ikinci sırada kaldı; CDU ise yüzde 28,2 ile açık ara birinci çıktı. Berlin Eyalet Seçim Kurulu⁠

Seçmen geçişi analizleri, 2021’de SPD’ye oy veren yaklaşık 52 bin ila 60 bin kişinin 2023’te CDU’ya yöneldiğini gösterdi. Rakamın kaynağa göre değişmesinin nedeni, farklı araştırma kuruluşlarının kullandığı model ve yuvarlama yöntemleri. Dolayısıyla “60 bin” kesin sandık verisi değil, seçim araştırmasına dayanan tahmini bir geçiştir.

İlk büyük kırılma: SPD ile toplumsal tabanı arasındaki mesafe

Willy Brandt’ın Ostpolitik’i SPD’ye tarihsel bir kimlik kazandırırken, Brandt’ın 1974’te Guillaume casusluk skandalının ardından istifası partide güvenlik ve yönetim tartışmalarını büyüttü.

Helmut Schmidt dönemindeki NATO Çift Yönlü Kararı ise barış hareketiyle SPD yönetimi arasındaki mesafeyi açtı. Çevre ve barış hareketlerinden doğan Yeşiller, sonraki yıllarda SPD’nin özellikle genç, eğitimli ve kentli seçmenlerinin önemli bölümünü kendisine çekti.

SPD, 1982’de FDP’nin koalisyondan ayrılarak CDU/CSU ile hükümet kurmasının ardından 16 yıl muhalefette kaldı. Almanya’nın birleşme sürecinde doğudaki sol seçmeni yeterince kapsayamadı; bu alan önce PDS, daha sonra Die Linke tarafından dolduruldu.

Agenda 2010’un siyasi bedeli

SPD’nin seçmen tabanındaki en derin kırılma, Gerhard Schröder hükümetinin Agenda 2010 ve Hartz reformlarıyla yaşandı.

Hartz IV kapsamında uzun süreli işsizlik yardımı ile sosyal yardım birleştirildi, yardım alma koşulları sıkılaştırıldı ve düşük ücretli çalışma modelleri genişledi. Reformların istihdam piyasasına etkisi ekonomistler arasında hâlâ tartışılıyor. Ancak siyasi sonucu daha belirgin oldu: SPD’nin sendikalarla ve düşük gelirli seçmenlerle kurduğu tarihsel güven ilişkisi zedelendi.

Oskar Lafontaine öncülüğündeki kopuş ve WASG’nin PDS ile birleşerek Die Linke’yi oluşturması, SPD’nin solunda kalıcı bir rakibin doğmasına yol açtı. Partinin 2009’da yüzde 23’e gerilemesinin başlıca nedenlerinden biri de bu güven kaybıydı.

Bugün SPD Berlin’in “Wieder Berlin” programında sosyal adalet ve kira politikaları geniş yer tutuyor. Buna karşın Agenda 2010’un parti tabanında yarattığı sonuçlara yönelik kapsamlı bir öz eleştiri bulunmuyor.

Büyük koalisyonlarda kaybolan siyasi profil

SPD, 2005-2009, 2013-2017 ve 2018-2021 dönemlerinde Angela Merkel liderliğindeki CDU/CSU’nun küçük koalisyon ortağı oldu.

Asgari ücret, emeklilik ve sosyal politika alanlarında önemli düzenlemelerde pay sahibi olmasına rağmen SPD, bunları kendisine ait belirgin bir siyasi başarıya dönüştüremedi. Hükümette yer alırken muhalefet dili kullanması, seçmende partinin hangi temel çizgiyi temsil ettiği sorusunu güçlendirdi.

Sanayi işçileri ve sendika üyelerinden oluşan geleneksel taban daralırken SPD; platform çalışanları, serbest çalışanlar, taşeron işçiler ve güvencesiz hizmet sektörü çalışanları için aynı ölçüde güçlü yeni bir temsil modeli oluşturmakta gecikti.

Berlin’de uzun iktidar, çözülmeyen sorunlar

SPD, 2001’den bu yana Berlin hükümetlerinin tamamında yer aldı. Klaus Wowereit, Michael Müller ve Franziska Giffey dönemlerinde hükümeti yönetti; 2023 seçimlerinden sonra ise Kai Wegner liderliğindeki CDU-SPD koalisyonunda küçük ortak olarak yönetimde kalmayı sürdürdü.

Dolayısıyla SPD’nin Berlin’deki yönetim sorumluluğu 2023’te sona ermedi, yalnızca başbakanlık düzeyinden koalisyon ortaklığına dönüştü.

Bu uzun dönem boyunca kent büyüdü; buna karşılık konut üretimi, kamu yönetimi, eğitim altyapısı ve ulaşım kapasitesi nüfus artışının gerisinde kaldı.

Pestel Enstitüsü’nün araştırmasına göre Berlin’de 2024 sonu itibarıyla yaklaşık 56 bin konutluk açık bulunuyordu. Federal hükümetin internet ilanlarına dayanan verileri ise Berlin’de ortalama ilan kirasının on yıl içinde metrekare başına 9,02 avrodan 15,25 avroya yükseldiğini gösteriyor. Bu rakam, mevcut sözleşmelerdeki ortalama kirayı değil, internette ilan edilen yeni kiralamaları ifade ediyor. rbb24⁠

Konutta ağır bilanço

SPD’nin 2026 programında 100 bin yeni konut, kira denetim mekanizması, kira kadastrosu, Grundsteuer C ve inşaat yükümlülüğü gibi araçlar yer alıyor. Bunlar programın en somut bölümleri arasında.

Ancak geçmiş dönem bilançosu tartışmalı. Berlin’in kira tavanı düzenlemesi Federal Anayasa Mahkemesi tarafından içerik yönünden değil, eyaletin bu alanda yasama yetkisi bulunmadığı gerekçesiyle iptal edildi. Yetki meselesinin önceden tamamen tartışmasız olduğu söylenemez; fakat hukuki riskin yeterince hesaba katılmadığı eleştirisi geçerliliğini koruyor.

“Deutsche Wohnen & Co enteignen” referandumu 2021’de kabul edilmesine rağmen uygulamaya geçirilmedi. Referandum hukuken doğrudan kamulaştırma gerçekleştiren bir yasa değil, Senato’ya gerekli adımları atması yönünde siyasi çağrı niteliğindeydi. Buna rağmen uygulamaya geçilmemesi, seçmenin karar süreçlerine duyduğu güveni aşındırdı.

Ulaşım politikası güven krizine dönüştü

Berlin’de ulaşım tartışması yalnızca SPD’nin sorumluluğunda değil. SPD, Yeşiller ve CDU farklı dönemlerde ulaşım yönetimini üstlendi veya ilgili politikalara koalisyon ortağı olarak destek verdi.

Pandemi döneminde geçici gerekçelerle oluşturulan bazı pop-up bisiklet yollarının daha sonra kalıcılaştırılması, yeterli katılım sağlanmadığı eleştirilerine neden oldu. Buna karşılık 2023’te CDU yönetimindeki Ulaştırma Senatörlüğünün bazı bisiklet yolu projelerini durdurması da uzun süreli planlama ve danışma süreçlerinin siyasi kararlarla kesintiye uğratıldığı eleştirisini doğurdu.

Berlin’de gerçekleştirilen veya planlanan bisiklet yolu uzunluğunun 2020’de 53,6 kilometreden 2026’da 8,1 kilometreye gerilediğine ilişkin veriler basına yansıdı. Ancak 2026 rakamı yıl sonu gerçekleşmesi değil, planlanan miktardır; iki veri aynı statüde değerlendirilmemelidir.

Tali yolların kapatılması, ana arterlerde şeritlerin azaltılması ve fiziksel bariyerlerin acil durum araçlarına etkisi konusunda yerel düzeyde ciddi tartışmalar bulunuyor. Bununla birlikte “trafik sıkışıklığı kesin olarak toplam emisyonu artırdı” veya “bariyerlerin ölçülebilir hiçbir faydası olmadı” gibi hükümler, Berlin genelini kapsayan bağımsız bir etki analizi olmadan kesin olgu olarak sunulamaz.

Asıl sorun, ulaşım politikalarının hükümet değişiklikleriyle yeniden yazılması ve vatandaşın uzun vadeli planlamaya duyduğu güvenin zayıflamasıdır.

Eğitimde rakamların kaynağı sendika

Berlin Eğitim ve Bilim Sendikası GEW, yaklaşık 350 öğretmen kadrosunun başka meslek gruplarına dönüştürüldüğünü; öğretmen adaylarının ders yükünün artırılması ve bazı profil derslerinin kaldırılmasıyla birlikte 800’den fazla kadronun yeni öğretmen alımları için kullanılamaz hale geldiğini savunuyor.

Bu rakamlar resmî Senato bilançosu değil, GEW’nin hesaplaması ve siyasi değerlendirmesidir. Haber metninde bu ayrım korunmalıdır. GEW Berlin⁠

Berlin Senatosu ise çok sayıda branşta öğretmen ihtiyacının devam ettiğini kabul ediyor. Kentin farklı bölgelerindeki okul binaları, öğretmen kadroları ve ders iptalleri arasındaki eşitsizlik, eğitimde posta koduna bağlı fırsat farkı tartışmasını sürdürüyor.

Bürgeramt konusunda eski tablo değişmeye başladı

Metindeki “Bürgeramt randevuları 4-8 hafta öncesinden dolu” tespiti güncel haliyle genelleştirilemez.

Berlin Senatosu, Mart 2026’da vatandaşların 14 gün içinde randevu alabilmesi hedefinin istatistiksel olarak ilk kez karşılandığını açıkladı. Yeni personel, ek hizmet noktaları ve çevrim içi işlemlerin genişletilmesi bu iyileşmede etkili oldu.

Buna rağmen bütün işlemlerin aynı hızda yürüdüğü söylenemez. Özellikle göç ve ikamet işlemlerinde bekleme süreleri, dosyanın niteliğine göre uzun olabiliyor. Dolayısıyla kamu hizmetlerinde ilerleme kaydedilmiş olsa da yapısal dijitalleşme sorunu bütünüyle çözülmüş değil.

Demografik veriler alarm veriyor

Berlin’in 2025 demografik verileri metindeki temel iddiayı doğruluyor. Berlin-Brandenburg İstatistik Dairesine göre kentte 33 bin 230 çocuk dünyaya gelirken 37 bin 575 kişi hayatını kaybetti. Böylece ölüm sayısı doğumlardan 4 bin 345 fazla oldu.

Kadın başına toplam doğurganlık hızı 1,18’e gerileyerek 2003’ten bu yana en düşük seviyeye indi. Almanya genelindeki oran ise Destatis verisine göre 1,32 oldu. Berlin-Brandenburg İstatistik Dairesi⁠, Destatis⁠

Ancak Berlin’de “700 binden fazla 65 yaş üstü kişi” ifadesi yuvarlanmış bir tahmindir. Resmî nüfus verilerinde 65 yaş ve üzerindekilerin oranı yaklaşık yüzde 19’dur. 3,70 milyonluk nüfus üzerinden bu, yaklaşık 700 bin kişiye karşılık geliyor.

“2035’te nüfusun dörtte biri 67 yaş üstünde olacak” öngörüsü ise Berlin’e değil, Almanya geneline ait Destatis projeksiyonudur. Berlin için ayrı bir oran gibi kullanılmamalıdır. Destatis⁠

Bakım krizi ve görünmeyen emek

SPD programındaki Yaşlı Yardımı Yapı Yasası ve Demans Yetkinlik Merkezi önerileri olumlu adımlar arasında bulunuyor. Ancak bakım personeli açığı, çalışma koşulları ve evde yakınlarına bakan aile bireylerinin ekonomik güvencesi daha kapsamlı çözümler gerektiriyor.

Özellikle kadınların üstlendiği ücretsiz bakım emeği, çalışma hayatından kopuşa ve daha düşük emeklilik gelirine yol açabiliyor. Emeklilik sistemi federal yetki alanında olsa da Berlin’in bakım altyapısı, personel politikası ve yaşlılara yönelik sosyal hizmetler konusunda doğrudan sorumluluğu bulunuyor.

Sosyal güvence sertleşirken ödemeler değişmedi

2026’da tek başına yaşayan bir yetişkin için temel sosyal yardım tutarı aylık 563 avroda kaldı. Ödemeler 2025 ve 2026’da artırılmadı.

Yeni temel güvence düzenlemesi 1 Temmuz 2026’dan itibaren kademeli olarak yürürlüğe girdi ve yükümlülüklere uymayanlara yönelik yaptırımlar sertleştirildi. Ancak “iki randevuyu kaçıranın bütün yardımı otomatik olarak kesiliyor” ifadesi doğru değil. İkinci randevu ihlalinde genel olarak yüzde 30 kesinti öngörülüyor; tam kesinti daha ileri ve tekrarlanan ihlaller ile ek usul şartlarına bağlanıyor. Federal Hükümet⁠

Programın güçlü ve zayıf yönleri

SPD Berlin’in 20 Eylül 2026 seçimi için hazırladığı “Wieder Berlin” programı, konut, eğitim, toplu taşıma ve güvenlik alanlarında somut araçlar içeriyor.

Programda 100 bin yeni konut hedefi, kira denetimi, toplu taşımanın genişletilmesi, Vision Zero, dezavantajlı bölgelerdeki okulların desteklenmesi, yan dal girişli öğretmenlerin eğitimi, toplum odaklı polislik, ırksal profillemenin önlenmesi ve kadın sığınma evlerinin İstanbul Sözleşmesi standartlarına yaklaştırılması gibi vaatler yer alıyor. SPD Berlin 2026 programı⁠

Buna karşılık programın temel zayıflıkları şöyle özetlenebilir:

• Agenda 2010’un toplumsal ve siyasi sonuçlarına yönelik kapsamlı öz eleştiri bulunmuyor.
• Berlin’de 2001’den beri devam eden yönetim sorumluluğunun bilançosu yeterince tartışılmıyor.
• Demografik dönüşüm, bakım personeli açığı ve evde bakım yapanların sosyal güvencesi sınırlı ele alınıyor.
• Müslümanlara yönelik ayrımcılık ve ibadet yerlerine saldırılar genel çeşitlilik başlıkları altında kalıyor.
• Uluslararası şehir ortaklıklarında barış diplomasisi ve sivil toplum diyaloğu belirgin bir siyasi eksen oluşturmuyor.

Eyalet seçim programından federal dış politika veya emeklilik reformu beklemenin yetki sınırları bulunduğu da gözden kaçırılmamalı. Buna rağmen Berlin’in başkent kimliği, şehir diplomasisi ve Bundesrat’taki konumu SPD’ye bu alanlarda siyasi tutum geliştirme imkânı veriyor.

SPD’nin temel sorunu: Uygulama boşluğu

SPD’nin krizi yalnızca iletişim veya slogan krizi değil. Parti Berlin’in konut, eğitim, yoksulluk ve kamu yönetimi sorunlarını büyük ölçüde görüyor; ancak doğru teşhisleri zamanında ve etkili uygulamalara dönüştüremiyor.

Bu nedenle SPD açısından temel sorun “görme boşluğundan” çok bir uygulama ve güven boşluğu olarak tanımlanabilir.

“Wieder Berlin” sloganı, seçmene yeni bir başlangıç vadetmeyi amaçlıyor. Ancak SPD’nin 2001’den bu yana kesintisiz biçimde Berlin hükümetlerinde yer aldığı düşünüldüğünde, slogan kaçınılmaz olarak şu soruyu da gündeme getiriyor:

Berlin’in yeniden kazanılması gerekiyorsa, kent hangi dönemde ve hangi politikalar sonucunda kaybedildi?

SPD’nin yeniden geniş tabanlı bir halk partisine dönüşmesi, yalnızca daha kapsamlı vaatlere değil; geçmişteki hataları açıkça değerlendirmesine, yönetim sorumluluğunu üstlenmesine ve programını ölçülebilir sonuçlara bağlamasına bağlı görünüyor.

Ramazan Gazer